Boisz się białego człowieka

     To nie jest tak, że podczas wojen indiańskich biali mieli monopol na bardzo głupie wypowiedzi.

     Dwa dni po sławnej, kulinarnej uwadze Andrew Myricka, w niedzielę 17 sierpnia 1862 roku grupa Santee Dakotów wracała do rezerwatu w Minnesocie. Nie mamy niestety pewności ilu dokładnie ich było, ani skąd wracali, gdyż kilkanaście relacji o późniejszych wydarzeniach bardzo się od siebie różni (było ich czterech, sześciu, lub jeszcze więcej; wracali z polowania lub nieudanej wyprawie przeciw znienawidzonym Czipewejom). Wiemy, że byli młodzi i wiemy, że byli sfrustrowani. Ich plemię głodowało, a biali ociągali się z wypłatą należnych Dakotom pieniędzy.

     Nie jesteśmy pewni, co wtedy zaszło. Wielki Orzeł, jeden z wodzow rezerwatu w Minnesocie, spotkał się później z tymi wojownikami. Według niego, było ich czterech: Brązowe Skrzydło, Zabójczy Duch, Uderza W Coś Gdy Się Czołga i Upadający. Przechodząc obok osiedla białych w Acton, znaleźli pod ogrodzeniem kilka kurzych jaj. Gdy jeden z nich chciał je zjeść, drugi zaoponował. To przecież jajka kogoś z Acton, będą z tego kłopoty...

     Pierwszy z Dakotów roztrzaskał wtedy jajka o ziemię i warknął:

     "Ty tchórzu! Boisz się białego człowieka! Boisz się wziąć mu nawet jajka, choć umierasz z głodu! Jesteś tchórzem i powiem to każdemu, kogo spotkam!"

     Doprawdy, trudno było o gorszy dobór słów. By oddalić oburzające oskarżenie, Dakota namówił resztę do odwiedzin w Acton. Kilka godzin później udowadniający swoją odwagę Indianie zabili pięciu białych osadników, w tym dwie kobiety. Ten mord ostatecznie już pchnął Santee Dakotów do powstania. W ciągu dwóch następnych miesięcy w Minnesocie zginie prawie tysiąc białych i trzystu Siuksów. Jakiś czas później, w drugi dzień Bożego Narodzenia, Stany Zjednoczone przeprowadziły największą egzekucję w swej historii, wieszając 38 złapanych przywódców buntu. Santee zostali usunięci z Minnesoty.

     Co najmniej dwóch wojowników kłócących się o jajka zostało później zabitych przez swoich współplemieńców, oskarżających ich o doprowadzenie do tej katastrofy.

     PS
     Cała masakra przygnębia swym bezmyślnym okrucieństwem. Czwórka Indian (Wahpetoni albo Mdewakantoni, źródła się różnią) podeszła jakby nigdy nic do jednego z osadników, Robinsona Jonesa, skarżąc się na braki w dostawach żywności. Farmer zignorował ich, młodzi wojownicy zaczęli wtedy krążyć po gospodarstwie, wreszcie ruszyli za Jonesem, który w towarzystwie swojego przyjaciela, Viranusa Webstera, poszedł do domu żyjącego w sąsiedztwie Howarda Bakera (jego żona odwiedzała tam przyjaciółkę). Na miejscu Santee zaproponowali turniej strzelecki: strzelali do kawałka drewna zawieszonego na drzewie. W przeciwieństwie do białych, Indianie przeładowywali broń po każdym strzale. Gdy magazynek Jonesa był pusty, zaczęła się masakra.

     Najpierw zginął Jones i jego małżonka. Howard Baker zasłonił żonę własnym ciałem, co opłacił życiem... podobnie jak Howard Webster. Młodzieńców ogarnął wtedy strach (albo zbytnie uniesienie) i zaczęli uciekać, na odchodnym zabijając jeszcze Clarę Wilson, adoptowaną, piętnastoletnią córkę państwa Jones. 

     Tama puściła, krew mogła już płynąć.

Drzewo z konkursu strzeleckiego (zdjęcie z 1909)

Dajcie mi 80 ludzi

     Kapitan William Judd Fetterman był człowiekiem sfrustrowanym. Ten weteran wojny secesyjnej służący tam pod dowództwem samego Shermana, w 1866 ulokowany został w budowanym mozolnie Fort Kearney w Wyoming. Od lipca eskalowała tam wojna z koalicją stworzoną przez wodza Oglalów Czerwoną Chmurę i fort był osaczony: Indianie coraz skuteczniej utrudniali obrońcom komunikację z Fortem Laramie i resztą swoich sił. Dowodzący tam pułkownik Henry Carrington przyjął całkowicie defensywną taktykę wychodząc z założenia, że priorytetem jest dla niego dokończenie fortyfikacji. Fetterman nie był tym zachwycony. Ostatecznie dorastał wojskowo u boku jednego z najagresywniejszych generałów Unii. Dla człowieka, który oglądał płonącą Atlantę, chowanie się przed bandami uzbrojonych czerwonoskórych było absolutnie nie do przyjęcia.

     "Dajcie mi 80 ludzi, a przejadę przez cały kraj Siuksów".

     To powtarzane często zdanie Fettermana powoli kruszyło opór Carringtona. Pierwsze rajdy kończyły się dotkliwymi porażkami białych, ale zdeterminowany umysł potrafi sobie poradzić z niewygodnymi faktami. Fetterman naciskał i wreszcie dostał swoją szansę. 21 grudnia 1866 roku, po ataku Indian na grupę drwali, kapitan ruszył w pościg z 80 (sic!) ludźmi pod swoją komendą. Czekało na niego ponad TYSIĄC Lakotów, dowodzonych między innymi przez Boją Się Nawet Jego Koni (KOCHAM poetykę tych imion). Był tam też rozpędzający się właśnie na drodze ku nieśmiertelnej sławie Szalony Koń.

     Potwornie okaleczone ciało Fettermana odnaleziono następnego dnia cztery mile na północ od fortu. Wokół niego leżało osiemdziesięciu uczestników jego rajdu. Nie przejechali przez "cały kraj Siuksów".

Czerwona Chmura
Wódz Oglala, pogromca białych

 

     W 1868 roku Wojna Czerwonej Chmury zakończyła się wycofaniem wojsk Unii ze spornego terytorium. Indianie nigdy nie odnieśli w XIX wieku podobnego triumfu.

Henry Carrington

William Fetterman

     PS

     Czerwona Chmura to w mojej ocenie być może największy indiański wódz XIX wieku. Jako jedyny zdołał wygrać wojnę z białymi, wiedział też, kiedy walka nie ma już sensu i trzeba odłożyć wojenny topór. Do końca swych dni walczył pokojowo o prawa swoich braci. Jego słowa z końcówki długiego życia być może kiedyś też awansują do Słów: „biali złożyli nam wiele obietnic, więcej niż mogę zapamiętać, spełnili jednak tylko jedną: obiecali, że odbiorą nam ziemię i naprawdę nam ją odebrali”. 

     Kiedy USA zadośćuczynią tej hańbie?

Boją Się Nawet Jego Koni

Niech jedzą trawę

     15 sierpnia 1862 roku Andrew Myrick, handlarz utrzymujący się z wymiany z indiańskimi rezerwatami w Minnesocie miał bardzo zły dzień. Negocjacje z agentem indiańskim Thomasem Galbraithem i Dakotami z tak zwanej Dolnej Agencji przedłużały się i nie zwiastowały szybkiego końca. Wódz Mdewakantonów Mała Wrona żalił się właśnie, że jego plemię nie ma co jeść a biali nie wypłacają im należnych pieniędzy (należnych z uwagi na traktat z Traverse des Sioux, gdzie wymuszono na nich cesję kolosalnych terenów w Minnesocie). Czerwonoskórzy żądali pomocy. Żądali otwarcia magazynów z żywnością. Jego magazynów z żywnością. Gdy Galbraith spytał się handlarzy, co oni na to, to Myrick udzielił odpowiedzi. Odpowiedzi, która poruszyła tryby historii.

     "Jeśli o mnie chodzi, to jeśli są głodni, niech jedzą trawę".

     Nie spodobała się ona Santee Dakotom, którzy z okrzykami wojennymi na ustach odjechali ku swym wioskom i przeznaczeniu. Trzy dni później wrócili do Dolnej Agencji z bronią w rękach i odwetem w sercach. Plemię Santee Dakota wkroczyło na wojenną ścieżkę, Minnesota miała spłynąć krwią.

     Andrew Myrick został później znaleziony z kępką trawy wystającą z sinych, martwych ust.

Mała Wrona

Andrew Myrick

     PS.

     Pierwsza notka na Słowach musiała dotyczyć Dakotów. Po prostu musiała. Istniały trzy czynniki, które pchnęły kiedyś małego mnie na historyczną ścieżkę: książka „Diabelska wyspa” z serii „żółtego tygrysa” (kto to jeszcze pamięta :) ) traktująca o walkach na Guadalcanal, Trylogia Sienkiewicza... i trylogia „Złoto Gór Czarnych” Szklarskich. Ta ostatnia pozycja, do dziś tkwiąca gdzieś w moim sercu, osadzona jest przecież wśród Wahpekute, szczepu Santee Dakotów. Ciągle tak mało mówi się o podboju ziem rdzennych Amerykanów, najczarniejszej karcie USA, ale moje pokolenie dzięki tym książkom wie o tym trochę więcej. Trochę tej mojej dakockiej/lakockiej miłości musiałem więc światu oddać...