Jeśli nie legnie

     W 480 roku przed naszą erą płomień perskiego gniewu dotarł wreszcie do Europy. Kolosalna armia króla Kserksesa siedem dni przekraczała Hellespont, by ponieść butnym Hellenom odpowiedź na Maraton. Syn upokorzonego porażką sprzed dekady Dariusza I nie zamierzał pozostawiać nic przypadkowi. Grecję miała zadeptać sama brutalna, masywna Liczba.

     Ale nie zadeptała. Mijają tysiąclecia, a ciągle wiemy, co było dalej. Termopile, Trzystu, "chodź i weź", Leonidas...

     Nie zrozumie jednak Termopil ktoś, kto nie wie, co wcześniej stało się w Delfach.

     Spartanie byli ludźmi wielkiej wiary. Gdy Ateńczycy dziesięć lat wcześniej błagali ich o pomoc, odroczyli ją nie z politycznego konktatorstwa: odbywała się wtedy Karneja i Lacedemon nie potrafił obrazić Apollina przerwaniem obrzędów. Apollo Karneus, lokalna wersja opiekuna muz, był przez nich czczony w sposób zupełnie szczególny. Gdy podejmowali decyzje, nie mogli tego zrobić bez skontaktowania się z boskim patronem. Gdy nadciągał perski ogień z północy, spartańska delegacja zgodnie ze świętym zwyczajem ponownie ruszyła spotkać się z Jaśniejącym bogiem poezji i plagi. Spotkać w Delfach.

     Pytia dała im przepowiednię, która zmroziłaby im krew w żyłach, gdyby tylko Spartanie byli w stanie to poczuć.

"Wam zaś, o Sparty mieszkańcy, co w place przestronne bogata,

Albo gród wielki i bardzo sławiony od perskiej przemocy

Legnie w ruinie, lub jeśli nie legnie, to z rodu Herakla

Króla, gdy padnie, użalać się będzie kraj lacedemoński".

     To królowie Sparty szczycili się pochodzeniem od Heraklesa... Albo umrze Sparta, albo ktoś z nich...

     Gdy Leonidas wybierał swoich Trzystu, to nie wziął ze sobą Hippeis, doborowego oddziału młodych Lacedemończyków, który zwyczajowo towarzyszył królowi. Wziął tylko tych, którzy mieli już synów. Wziął tylko tych, którzy kogoś po sobie pozostawią.

      Apollo dał im jasna alternatywę i synowie Sparty nie zamierzali od niej uciekać. Trzystu Spartan w Termopilach było ofiarą, jaką złożyli na Jego ołtarzu.

PS
     Ofiara ofiarą, ale Lacedemończycy kazali Kserksesowi za nią zapłacić. Gdy poległ Leonidas, nad jego ciałem rozgrywać się zaczęły sceny rodem z "Iliady": obie strony walczyły o przejęcie zwłok. Wśród triumfujących Persów byli dwaj bracia króla królów: obaj (Hyperantes i Abrokokes) polegli.

     Tej ofiary bogowie już jednak nie przyjęli.

Kim są ci Spartanie?

     W 546 roku p.n.e. miała miejsce osobliwa scena. Po złamaniu potęgi Krezusa, króla położonej w Anatolii Lidii, król królów Cyrus II, człowiek który stworzył perskie supermocarstwo wkraczał właśnie do helleńskiej Jonii. Tamtejsze bogate, pewne siebie poleis w rodzaju Miletu onieśmielone miażdżącą potęgą "Medów" nawet nie myślały chyba o oporze. I właśnie wtedy przed owym archetypicznym niemal zdobywcą stanęła grupka dziwnych, długowłosych mężczyzn odzianych w czerwień. W krótkich, bezceremonialnych słowach zażądali od niego, by opuścił ziemie zamieszkałe przez Hellenów, w przeciwnym razie Spartanie (użyli pewnie formy "Lacedemończycy") będą musieli wrogo zareagować. Gdy odeszli, oszołomiony delikatnie Cyrus spytał jakiegoś stojącego tam Jończyka:

     "Powiedz mi, kim są ci Spartanie?"

     Jonia i tak została zajęta, a Sparta ostatecznie nie zareagowała (podobnie jak pół wieku później, gdy zbuntowany Milet rozpaczliwie będzie apelował do niej o pomoc)... ale co innego jest w tym cytacie ważne. Nie wiem, czy było tak w istocie, ale jestem niemal pewien, że uczestniczący w tej scenie Grecy byli w głębokim szoku. On nie wie, kim są Lacedemończycy? LACEDEMOŃCZYCY?! Ci sami, których bała się cała Oikumene? Wielki Król nie wie kim są ci, którzy byli wzorem religijności, poszanowania prawa i sprawności bojowej niemal dla każdego Hellena?

     Być może był to pierwszy moment, w którym Grecy zrozumieli, iż Persowie żyją w jakimś zupełnie innym, egzotycznym świecie. W obcym uniwersum.

     Barbarzyńskim.

Cyrus Wielki

     PS

     Z tekstu może wynikać, że mam do Cyrusa jakiś negatywny stosunek... a gdzie tam! To jeden z najbardziej sympatycznych twórców imperiów jakich znam (pamiętajmy przy okazji o tym, że w tym gronie to nie jest szczególnie trudne). Tolerancyjny i inteligentny, ma Cyrus obecnie swoje pomniki w tak niespodziewanych miejscach jak Niemcy czy Australia, a jego upamiętnienie w Biblii jest tak szczerze entuzjastyczne, że chyba żaden z królów Izraela nie jest tam portretowany tak jednoznacznie dobrze. Można mu chyba wybaczyć, że nie wiedział jakie monstrum czai się w Lakonii.